Funtzionario
Andoni Egaña (Berria, 2011-11-5, 12. or.)
Sarrera moduan agertzen da paragrafo hau, eta bi mutikoen arteko erronka azaltzen du.
1. Aspaldikoa eta ezaguna da txistea: bi mutiko ari dira erronkan(erlatibozkoa). Batak harro botatzen du: «Gure aita, bere fabrikako jefea da, eta (juntagailua) BMWa dauka. Eta lana bukatzen badu lauretan (baldintzazkoa), laurak eta hamarrerako etxean izaten da txistu batean(denborazkoa)». Besteak are harroxkoago erantzuten dio: «Ba gure aita funtzionarioa da, eta ez dauka auto garesti horietakoa, baina lana lauretan bukatzen badu, laurak hamar gutxitarako iristen da etxera (erlatibozkoa)».
Funtzionarioak krisia dela eta, askoren ahotan dabiltza.
2. Grazia egiten zigun txisteak (erlatibozkoa). Funtzionarioez pentsatzen ari nintzela gogoratu zait (konpletiboa). Izan ere, krisi garaiotan, funtzionarioak sarri dabiltza askoren ahotan. Urrutira jo gabe aste honetako Argia-k «asteko gaitzat» hautatu du, eta Mikel Garciaren erreportaje interesgarria dakar, Beharrezkoak bai, baina bada zer hobetu izenburupean. Sarrera hitzetan aipatzen dituenak (erlatibozkoa) oso zentzuzkoak iruditzen zaizkit: «Krisi ekonomikoa langabeen zakua puzten eta lan baldintzak eskasten ari dela (konpletiboa), hainbatek funtzionarioak hartu ditu jomugan: guztion diruak ordaindutako soldatak dituzten (erlatibozkoa) langile horien produktibitatea zergatik da baxuagoa? Zergatik ez dute kontrolik baina bai bizi guztirako lanpostu finkoa? Zenbat dira eta (juntagailua)zenbat kobratzen dute?».
Hirugarren paragrafo hau, bigarrenarekin lotua dagoela esan dezakegu, funtzionarioak nundik sortzen diren azaltzen digulako, hain zuzen ere oposiziotik abiatzen da dena. Egileak, funtzionarioen postuak defendatzen ditu paragrafo honetan.
3. Oposiziotik abiatzen omen da dena. Bat nator. Eta ziur nago egiten diren (erlatibozkoa) oposizioak baino zehatzagoak (konparaziokoa) eta hobeak burutu daitezkeela (konpletiboa). Baina neurgailuen aldekoa naiz ni. Neurgailurik eza baino justuagoa iruditzen zait neurgailurik txarrena ere. Garai batean, enpresa pribatuan sartzeko modurik ohikoena une egokian toki egokian egotean zetzan(erlatibozkoa). Edo galdezka ibili eta bazterrak maxiatzean(erlatibozkoa). «Ez duzu ba postu bat edukiko gure koinatuaren anaia gaztearentzat, soldadutza bukatu berritan ezer gabe dago eta!(kausazkoa)». Eta parean tokatzen bazen barrura!(erlatibozkoa) Eta tailer horretan egin zitzakeen bizitzako gainerako urteak… Ez didazue esango oposiziorik desastreena baino justuago denik! (konpletiboa) Parean tokatzeagatik (kontzesiboa), halako familiatakoa delako (kausazkoa), itxura ona duelako (kausazkoa) behar horretarako… Horrelako jendez beterik daude funtzionario ez direnen lanpostuak(erlatibozkoa) ere. Asko ezagutzen ditut sekula azterketa bat egin ez eta han edo hemen lana beti aurkitzen dutenak(erlatibozkoa).
Funtzionarioekin jarraitzen du, esanez, funtzionario axolagabe eta adeitasun gutxikoak denok ezagutzen ditugula, nolabaiteko jariotasuna dago hauen artean. Arazoa, agintariak izatean datza, hauek funtzionarioei ez dietelako onik egiten.
4. Zazpi urtez aritu nintzen funtzionario eta badakit egia dela (konpletiboa) kafe makinarena. Ez da bost minutuko txutxumutxuen kontu soila. Ezagutu nuen bat goizeko zortzietarako egunero txintxo fitxatzen zuena (erlatibozkoa). Beroki handia soinean zuela (konpletiboa) etortzen zen. Azpialdetik kamisoia. Eta fitxatu ondoren etxera itzultzen zen (erlatibozkoa) gosaldu, arropaz aldatu eta bere burua plantatzera, bederatziak aldera lanean hasteko moduan egoteko (helburuzkoa). Egia da, era berean, zatoz bihar sindromearena. Funtzionario axolagabe eta adeitasun gutxikoak denok ezagutzen ditugu. Zorabiatu egingo zaituzte eta ez dizute behar zenuenik eskura jarriko. Baina bestelakoak ere asko dira. Gakoa legoke onaren lana berretsiko duen (erlatibozkoa) eta txarrarena gaitzets dezakeen (erlatibozkoa) taxuzko agintariak izatean (denborazkoa). Eta horretatik ez dugu asko izan. Aholkulariak kontratatu, haiei men egin eta funtzionarioei purrustadaka legegintzaldia eman dutenak (erlatibozkoa) askoz gehiago dira.
Funtzionarioekin jarraituz, egileak, anbizioa arazo ikusten du hauengan. Hau da, nagusi edo beste langile batzuen nagusi izan nahi izatea.
5. Arrazoizkoa da funtzionarioa bertan goxo ikusten duenaren (erlatibozkoa) ikuspegia ere. Bizitza osorako lan finkoa. Ez da gutxi gaur egun! Baina bertan goxo-tasunak eraginkortasunean kalte egiten duela(konpletiboa) onartzen dudan modu berean (erlatibozkoa) iruditzen zait arriskugarri anbizio neurrigabea. Anbizioa: premiarik ez duenaren premia (erlatibozkoa). Eta anbiziotsua ez da bertan goxo egonda askiesten. Bertan goxo-en nagusi edo bestelako langileen nagusi izan nahi izaten du.
Funtzionarioen garrantzia aipatzen du paragrafo honetan.
6. Bestalde, onartuko didazue gure kultur eta gizarte kolektiboetan funtzionarioek izan duten garrantzia (erlatibozkoa). Aurrezki kutxa eta bankuetako langile mordoa eta funtzionario asko ezagutu izan ditut era askotariko elkarteetan boluntario lanean, gurdiari tiraka. Arratsaldeko hiruretarako lan ordutegia amaiturik, paperen eta burokraziaren mundu ilunaren zoko-mokoen ezagutzaile, orduak eta orduak sartu izan dituzte borondatez. Gerta daitekeen paradoxa: funtzionarioa borondatez lanean eta soldatapeko langilea apurka funtzionarizatzen.
Lehenengo paragrafoarekin lotuta dagoela esan dezakegu. Honen argudioa edo ondorioa mentzionatzen du esanez, “handikiak” egungo krisialdian, zerikusi handiagoa dutela beste edozeinek baino.
7. Akaso arestiko txistean okerreko unean egiten genuen barre. Inor gutxi jabetzen zen egungo krisialdiak zerikusi handiagoa duela (konpletiboa) lehen haurraren aitaren BMWarekin bigarrenaren aitaren hamar minutuekin baino (konparaziokoa).
Azken paragrafoa, bukatzekoa, “Azken finean” horrek adierazten duen bezala. Aurreko argumentu guztiak kontuan hartuz, egilearen ondorioa da. Hau da, krisiak enpresarienganako ondorio larriagoak izan dituela, funtzionarioekin alderatuz gero.
8. Azken finean gaur egungo krisiak empresariei gehiago eragin die, funtzionariekin konparatuz.
Aditzak:
· Ezaguna da: Ezaguna zen/ Ezaguna izango balitz/ Ezaguna izango litzateke/ Ezagun dezan/ ezagun zezan.
· Ari dira: ziren/ balira/lirateke/daitezela/zintezela
· Botatzen du: Botatzen zuen/ botako balu/ botako luke/ bota zezan/ bota dezan
· dauka:
· Bukatzen badu: Bukatu du/ Bukatu zuen/ Bukatuko badu/ Bukatuko luke/ buka dezake/ buka zezakeen.
· Erantzuten dio: Erantzuten zion/ erantzungo balio/erantzunfo lioke/ erantzun diezaioke/ erantzun ziezaiokeen.
· Egiten zigun: Egiten digu/Egingo baligu/Egingo liguke/Egin
· Pentsatzen ari nintzela: Pentsatzen ari naizela/ Pentsatuko badut/ pentsatuko
· Gogoratu zait: Gogoratu nuen/ gogoratuko badut/ gogoratuko
· Sarri dabiltza: Sarri zebiltzan/ balira/lirateke/daitezen/zitezen.
· Aipatzen dituenak: Aipatzen zituenak/aipatuko balitu/ aipatuko lituzke/aipa ditzake/aipa zitzakeen.
· Iruditzen zaizkit: iruditzen zitzaizkidan/Irudituko balitzaizkit/litzaizkidan/irudi
· Eskasten ari dela: Eskasten ari zela/ eskasten ariko balitz/ eskasten airo litzateke/ eskasten aritu daitezen/ zitezen.
· Hartu ditu: Hartu zituen/ hartuko balitu/hartuko lituzke/ har ditzan/ har zezan.
· Soldatak dituzten: Soldatak zituzten/ soldatak balituzte/ lituzkete/ ditzaten/zitzaten.
· Kobratzen dute: Kobratzen zuten/kobratuko balute/kobratuko lukete/kobra dezaten/kobra zezaten.
· Ziur nago: ziur nengoen/ ziur banintz/nintzateke/ na
· Egiten diren: Egiten ziren/ egingo balira/ egingo lirateke/ egin daitezen/ egin zitezen.
· Burutu daitezkeela: burutu zitezkeela/ burutuko balira/ burutuko lirateke/ burutu daitezen/burutu zitezen.
· Naiz: nintzen/ banintz/nintzateke/
· Duzu: zenuen/ bazenu/zenuke/dezakezu/zenezakeen.
· Dago: zegoen/ Egongo balitz/egongo litzateke/Egon dadin/zedin.
· Egin zitzakeen: egin dezake/ egingo balu/ egingo luke/ egin dezan/egin zezan.
· Justuago denik: justua zenik/ justuago bazen/ justuago litzateje/ justua
· Duelako: zuelako/ balu/ luke/ dezan/zezan
· Daude: zeuden/ balira/lirateke/
· Aurkitzen dutenak: aurkitzen zutenak/ aurkituko balute/aurkituko lukete/ aurki dezaten/aurki zezaten.
· Ezagutu nuen: ezagutu dut/ ezagutuko banu/ ezagutuko nukeen/ ezagut dezaket/ ezagut zezaketen.
· Soinean zuela: soinean duela/ balu/ luke/ dezan/zezan.
· Etortzen zen: Etortzen da/ Etorriko balitz/ etorriko litzateke /etor dadin/ etor zedin.
· Ezagutzen ditugu: ezagutzen genituen/ ezagutuko bagenitu/ ezagutuko genituzke/ezagut ditzakegu/ezagut genitzakeen.
· Dizute: zizuteen/ balizute/lizukete/dakizu/zekizu.
· Gaitzets dezakeen: Gaitzets zezakeen/gaitzetstuko balu/ gaitzestuko luke/gaitzes dezan/ gaitzets zezan.
· Eman dutenak: Eman zutenak/ emango balituzkete/ emango lituzkete/ eman dezaten/eman zezaten.
· Ezagutu izan ditut: ezagutu izan nituen/ezagutuko banitu/ezagutuko nituzke/ ezagut izan diezaieket/ ezagut izan ziezaieket.
· Sartu izan dituzte: Sartu izan zituzten/ sartuko balituzkete/ sartuko lituzkete/ sar ditzaten/ sar zitzaten.
IRITZIA
Liburuaren egilearekin, kasu honetan, Andoni Egañarekin ados nagoela esan dezaket. Krisi garai hauetan, funtzionarioak erabat kritikatuak izan dira, bai beraien soldatagatik edota faktore garrantzitsu batengatik lanpostu finkoa deiturikoa.
Egia da, funtzionario batzuk, nolabaiteko axolagabetasuna eta adeitasun gutxi agertzen dutela besteen aurrean, baina hauek bezala, beste hainbat aurki ditzazkegu funtzionarioak ez direnak eta beraien lana gogorik gabe betetzen dutenak.
Argi dago, gustokotasuna ezinbestekoa dela lanbide bat burutzeko. Beraz, denetik aurki dezakegula argi dago, bai jende atsegina nahiz jende zakarra.