Euskal Herriaren lekua 20/10/11

Euskal Herriaren lekua

(Sarrera moduan agertzen da paragrafo hau, eta Erdi Aroan marrazturiko mapan, leku biblikoak zuten garrantzia aipatzen du. Gainerako hiriak ez dira azaldu ere egiten eta azaltzekotan oso modu gutxituan agertzen dira.)

Erdi Aroan marrazturiko hainbat mapa munduri begirada bat ematen diona (perpaus nagusia) azkar ohartzen da Belen, Nazaret, Jerusalem eta horrelako lekuei eskaintzen zaien (mendeko perpausa, erlatibozkoa) arduraz. Leku biblikoak munduaren erdi-erdian daude kokatuta (perpaus nagusia): gainerako hiriak edo lurraldeak, berriz, azaldu ere ez dira egiten, edo oso modu gutxituan azaltzen dira(mendeko perpausa, erlatibozkoa). Hala gertatzen da, kasu, Liebanako Beatoaren ilustratzaileak egindako mapan(perpaus nagusia), non Egiptok edo juduen herriak Asiak baino toki handiagoa hartzen duten (mendeko perpausa, erlatibozkoa).

(Bigarren paragrafo hau, mapa horiek zuten garrantziez hitz egiten du.  Izan ere, hauen bitartez lekuen garrantzia jakin ahal dugu.)

Hala ere, oker egongo ginateke (perpaus nagusia) baldin eta mapa horiek, ludia gaizki irudikatzen dutelako(mendeko perpausa, erlatibozkoa), alferrikakoak direla pentsatuko bagenu(mendeko perpausa, konpletiboa).Izan ere, haien bitartez lekuen garrantzia jakin ahal dugu(perpaus nagusia), zer balio ematen zitzaien (mendeko perpausa, erlatibozkoa), noraino ziren Erdi Aroan nagusi kristau erlijioaren ikuspuntuak(mendeko perpausa, erlatibozkoa). Eta informazio hori zientifikoa deitzen duguna bezain funtsezkoa da(perpaus nagusia), lagundu egiten baitigu garai hartako gertaera asko ulertzen.(medeko perpausa, erlatibozkoa).

(Hirugarren paragrafo hau, bigarrenarekin lotu dezakegu, izan ere, mapaz hitz egiten jarraitzen du, eta kasu honetan mapa horien balioetaz. Hau da, ez dagoela balioaren neurria gardenki adierazten duen mapa mundurik.)

Balioaren neurria hain gardenki adierazten duen mapa mundurik ez da, (zeharkako galera) noski, gaurko egunean egiten(perpaus nagusia), baina egingo balitz seguru hiri eta nazio batzuek —New Yorkek kasu, edo Ameriketako Estatu Batuek— izugarri leku handia hartuko luketela(mendeko perpausa, konpletiboa), ohiko mapa fisikoetan hartzen dutena baino handiagoa(mendeko perpausa, erlatibozkoa); Letoniak, aldiz, zinez dagokiona baino txikiagoa izango luke. Esan nahi da ez dela betetzen, (mendeko perpausa, erlatibozkoa) balio kontu hauetan, Bernard Shaw-ek elefante eta arkakusoei buruz zioena, alegia elefantea, normalean, txikiagoa izaten dela marrazkietan errealitatean baino(mendeko perpausa, erlatibozkoa), eta arkakusoa, alderantziz. Balioa emateko unea iristen denean (mendeko perpausa,helburuzkoa), handia handiago egiten da, eta txikia, urriago.

(Laugarren paragrafo honek, Euskal Herriak mapetan zuen garrantziaz hitz egiten du. XIX.mendera arte, ez zuen lekurik izan mapetan.)

Eta Euskal Herria?(perpaus nagusia) Nola azalduko litzateke balio-mapa batean? (mendeko perpausa, helburuzkoa) Ba, gure kaleetan aditzen zen (mendeko perpausa, erlatibozkoa) kanta bati sinetsiz gero —Euskadi es tan pequeño que no se ve en el mapa—, inola ere ez. Eta ez dezagun barre egin: Euskal Herriak ez zuen XIX. mendera arte lekurik izan inongo balio- mapatan(perpaus nagusia). Bere hizkuntza eta ohiturak ikusezinak izan ziren inguruko guztientzat, eta baita bertako askorentzat ere.(mendeko perpausa, erlatibozkoa)

(Euskal Herriarekin jarraituz, bosgarren paragrafo honek,  Condorcet egindako hezkuntza unibertsalari buruzko txostenean Euskal Herria ez zuen bertan aurkeztu, “ikusezina” baizen.)

Hemezortzigarren mendean —1792an, zehazki—, Condorcet jakintsu ilustratuak Instrukzio Publikoari buruzko txosten bat aurkeztu zuen Frantziako Batzar Nazionalaren aurrean (perpaus nagusia), Frantziako umeek zein gazteek zer eta nola ikasi behar zuten aditzera emanez(mendeko perpausa, erlatibozkoa), eta euskal hizkuntzaz hitz-erdirik ere esan gabe. Condorcet ilustratu eredugarriak eskola nahi du guzti-guztientzat (perpaus nagusia), hezkuntzak unibertsala behar duela dio (mendeko perpausa, konpletiboa), baina, jakina, ezin du ikusezina zaion hori —euskal hizkuntza eta kultura, bizimodua—(mendeko perpausa, erlatibozkoa) programan sartu. Eta berrogei urte geroago ere, XIX. mendearen hasieran, ikusezintasunak lehengoan dirau(perpaus nagusia), garai hartako hainbat idazleren lanak erakusten duen bezala (mendeko perpausa, erlatibozkoa).

(Laugarren eta bosgarren paragrafoekin lotuz, Euskal Herriak ez zuen lekurik munduan. Euskaldun batzuek aurrerapauso batzuk emateaz saiatu ziren baina zirkunstantzia haietan oso zaila zen.)

Euskal Herriak ez zeukan lekurik munduan, eta bere hizkuntza, G. Ch.

Lichtenberg aforismo-egileak esango zukeen bezala, legez kanpoko

moneta edo txanponaren antzeko zerbait zen (perpaus nagusia): erabili ahal zen etxean, eta baita elizan ere hainbat alditan; baina ez eskolan, epaitegian edo, oro har, bizitza publikoan. Jakina, egoera hartan ez zegoen irtenbiderik(mendeko perpausa, erlatibozkoa). Egingo zituzten euskaldun bakar batzuek beren ahaleginak, Axularrek, Etxeberri Sarakoak edo Larramendik egin zituzten bezala(mendeko perpausak, erlatibozkoak), baina, zirkunstantzia haietan, aurrerabidea eta izatea bera ere ezinezkoak ziren (perpaus nagusia).

(Azkenik, azkeneko paragrafo honek, nolabaiteko ondorioa agertzen du Euskal Herriari buruz. Montevideko kanposantu zaharrean, Ameriketan, ugari ziren izen euskaldunak baina ozeanoa zeharkatu ondoren, beren kultura baztertuta uzten zuten. Amaitzeko,Euskal Herrian, Alemanian gertatutako erromantizismo izeneko mugimendu politiko eta kulturala sortu izan balitz, beste egoera batean egongo ginateke gaur egun. )  

Ameriketan gertatutakoa argigarri izan daiteke(perpaus nagusia). Sartu-atera bat egin dezagun Montevideoko kanposantu zaharrean(mendeko perpausa, erlatibozkoa). Ugari dira han izen euskaldunak, baina euskara toki bakar batean azaltzen da: hara gerra ondorenean joandako familia baten hilarrian. Bistakoa da zergatia. (perpaus nagusia)  Orain dela gutxi arte, Ameriketara joaten ziren euskaldunek goizetik gauera ahazten zuten beren jatorria (mendeko perpausa, elatibozkoa), eta ura urarekin bezala nahasten ziren Uruguai, Argentina edo Venezuelako gizartean (mendeko perpausa, erlatibozkoa). Emigrante haiek ez zioten baliorik sumatzen beren hizkuntzari edo kulturari, eta ozeanoa zeharkatu orduko zaku zahar bat bezala uzten zuten bazterrean.(medeko perpausa, erlatibozkoa) Beste horrenbeste gertatu izango zen Euskal Herrian bertan ere — gertatu zen baino neurri handiagoan, (perpaus nagusia) alegia —, baldin eta gure auzoan, Alemanian, erromantizismo izeneko mugimendu politiko eta kulturala sortu izan ez balitz. (mendeko perpausa, erlatibozkoa)

ADITZEN ZERRENDA

ematen diona: Ematen ziona/ Emango balioke/ emango lioke/ eman diezaioke/ eman ziezaiokeen.

ohartzen da: Ohartu zen/ Ohartuko balitz/ ohartuko litzateke/ Ohar dezan/ ohar zezan/

eskaintzen zaien: Eskaintzen zitzaien/ eskainiko balitzaie/ eskainiko litzaieke/ eskain diezaiekeen/ eskain ziezaiekeen.

daude kokatuta: Zeuden kokatuta/ kokatuko balira/ kokatuko lirateke/ kokatuak baleude

azaltzen dira: Azaltzen ziren/ azalduko balira/ azalduko lirateke/ azal daitezela/ azal zintezela

gertatzen da: Gertatu zen/ Gertatuko balitz/ gertatuko litzateke/ gerta dezan/ gerta zezan

hartzen duten: hartzen zuten/ hartuko balute/ hartuko lukete/ har dezaten/ har zezaten.

oker egongo ginateke: Oker egon gaitezke/ oker egongo ginateke/ oker egongo bagina/ oker egongo ginatekeen/

irudikatzen dutelako: irudikatzen zuten/ irudikatzen dute/ irudikatuko balukete/ irudikatuko luekete/ irudikatu luketeen

direla pentsatuko bagenu:pentsatu dugu/ pentsatu genuen/ pentsa genezake/ pentsa genezakeen

jakin ahal dugu: jakin ahal genuen / jakingo bagenu/ jakingo genuke/ jakin genezakeen

ematen zitzaien: ematen zaie/ emango balitzaie/ emango litzaieke/ eman diezaieken/ eman ziezaiekeen.

Ziren: Dira/ balira/  lirateke/ liratekeen

deitzen duguna: Deitzen genuena/ deituko bagenu/ deituko genukeen

funtsezkoa da: Funtsezkoa zen/ funtsezkoa balitz/ Funtsezkoa litzateke/ funtsezkoa (izan) dezan/ funtsezkoa (izan) zezan.

adierazten duen: Adierazten zuen/ adieraziko balu/ adieraziko luke/ adieraz dezan /adieraz zezan

egingo balitz: Egin da/ egin zen/ Egingo balitz/ Egingo litzateke/ egingo litzatekeen

hartuko luketela:hartuko dute/ hartuko zuten /hartuko balute/ hartuko luketeen

hartzen dutena: Hartzen zutena/ hartuko balute/ hartuko lukete/hartuko luketeen

izango luke: izango du/ izango zuen/ izango balu/ izango lukeen

iristen denean: Iristen zenean/ iritsiko balitz/ iritsiko litzateke/ iritsiko litzatekeen

egiten da: Egiten zen/ egingo balitz/ egingo litzateke/ egingo litzatekeen

azalduko litzateke: azal daiteke/ azal zitekeen/ azalduko balitz/ azalduko litzateke

zuen: du/ balu/ luke/ zukeen

izan ziren: Izan dira/ izango balira/ izango lirateke/ izango liratekeen

aurkeztu zuen: Aurkeztu du/ aurkeztu zuen/ aurkeztuko balu/ aurkeztuko luke/

ikasi behar zuten: Ikasi behar dute/ ikasi behar zuten/ ikasiko balute/ ikasiko lukete

nahi du: Nahi zuen/ nahiko balu/ nahiko luke/ nahiko zukeen

behar duela: Behar zuen/ behar du/ beharko baluke/ beharko luke/ beharko lukeen

ezin du: Ezin zuen/ ezingo balu/ ezingo luke/ ezin zezan/ ezin dezan/

erakusten duen: Erakutsi zuen/ erakutsi du/ erakutsiko balu/ erakutsiko luke/

zeukan: dauka/ izango balu / izango luke/ izango lukeen

Egingo zituzten: egin dituzte/ egin zituzten/ egingo balituzkete/ egingo lituzkete/ egingo lituzketete

egin zituzten: Egin dituzte/ egingo balituzte/ egingo lituzkete/ egingo balituzkete

ezinezkoak ziren: Ezinezkoak dira/ ezinezkoak balira/ ezinezkoak lirateke/ ezinezkoak liratekete

dezagun: genezan /genezakeen/ bagenu/ genuke/ genukeen

azaltzen da: Azaltzen zen/ azalduko balitz/ azalduko litzateke /azalguko litzatekeen

ahazten zuten: ahazten dute/ ahaztuko balute/ ahaztuko lukete/ ahaztuko balukete

nahasten ziren: nahasten dira/ nahastuko balira/ nahastuko lirateke/nahastuko liratekeen

zioten: Diote/ baliote/ liokete/ diezaioten

uzten zuten: uzten dute/ utziko balute/ utziko lukete/ itzuko luketeen

gertatu zen: Gertatu da/ gertatuko balitz/ gertatuko litzateke /gertatuko litzatekeen

sortu izan ez balitz: sortu zen/ sortu da/ sortu izan ez balitz/ sortu litzateke/ sor dezan/ sor zezan.